یاد بود ها

 مدت است که دوباره به کمبودیا آمده ام، البته بخشی ازمطالعات خودرا درموزیم ها، محل های کشتار جمعی ویادبود های قربانیان ژینوساید 1975- 1979  انجام میدهیم. یک چیزی که بیش از همه، ذهنم  ام را مصروف ساخته تلاش بی وقفه فعالان صلح وحقوق بشر ونیز همکاری بی دریغ کمبودیاییها درتاکید براهمیت حافظه ویادآوری است. محلات یاد بود،موزیم، اسناد، مدارک، فیلم، کتاب وگفتگوهای فراوان را می توان یافت . دیروز با داکتر کهن سال دریکی ازولایت های دور دست صحبت می کردیم که خود شاهد کشتار ده هزار انسان بوده است. پیره زنها ومردان مسن زیادی برای پذیرایی از ما ( مجموعه 10 نفری بودیم ) گرد هم آمده بودند.  آنها حرف ها وتجارب بی شماری را ازآن دوران قصه کردند. اما همه  آنها منطق جالب وساده برای برگزاری وزنده نگهداشتن یاد وخاطره مرده گان دوران کمرهای سرخ داشتند وآن اینکه " ما این یاد بودها را به شکل گسترده می سازیم تا برای نسل های بعدی خود بگوییم که ازفاجعه این دوران بیاموزند تا بار دیگر به تکرار این فاجعه دست نزنند " . درافغانستان برعکس، هیچ کسی حاضر نیست بپذیرد که عامل بخشی ازاین جنایت ها بوده اند. راستش درمطالعات منظم صلح وجنگ درافغانستان کم کم به این نتیجه میرسیم که ما همه جنایت کاریم، مردم عامل بخشی ازین جنایت اند، وجنایت کاران عامل مستقیم دیگر. جنگ، خشونت وجنایت ادامه پیدا خواهد کرد، تا زمانیکه مردم خود ازین دایره خارج نشوند.